Reunido o povo, o sacerdote dirige-se com os ministros ao altar, enquanto se executa o canto de entrada.
IUDICA ME, DEUS, ET DISCÉRNE CAUSAM MEAM DE GENTE NON SANCTA: AB HÓMINE INÍQUO ET DOLÓSO ÉRIPE ME: QUIA TU ES DEUS MEUS, ET FORTITÚDO MEA.
(julga-me, ó deus, e defende a minha causa contra a gente infiel: livra-me do homem iníquo e enganador: pois tu és o meu deus e a minha fortaleza.)
Chegando ao altar, faz com os ministros uma profunda inclinação, beija o altar em sinal de veneração e, se for oportuno, incensa a cruz e o altar. Depois se dirige com os ministros à cadeira.
SAUDAÇÃO
Terminado o canto de entrada, o sacerdote e os fiéis, todos de pé, fazem o sinal da cruz, enquanto o sacerdote, voltado para o povo, diz:
Pres.: In nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti.
O povo responde:
℟.: Amen.
Em seguida, o sacerdote, abrindo os braços, saúda o povo com a seguinte fórmula:
Pres.: Gratia vobis et pax a Deo Patre nostro et Domino Iesu Christo.
O povo responde:
℟.: Et cum spiritu tuo.
O sacerdote, o diácono ou outro ministro poderá, com brevíssimas palavras, introduzir os fiéis na Missa do dia.
ATO PENITENCIAL
Primeira fórmula
Pres.: Fratres, agnoscámus peccáta nostra, ut apti simus ad sacra mystéria celebránda.
Após um momento de silêncio, usa-se a seguinte fórmula:
℟.: Confíteor Deo omnipoténti et tibi, frater, quia peccávi nimis cogitatióne, verbo, ópere et omissióne: et, percutientes sibi pectus, dicunt:
e, batendo no peito, dizem:
mea culpa, mea culpa, mea máxima culpa. Deinde prosequuntur: Ideo precor beátam Maríam semper Vírginem, omnes Angelos et Sanctos, et te, frater, oráre pro me ad Dóminum Deum nostrum.
Segue-se a absolvição sacerdotal:
Pres.: Misereátur nostri omnípotens Deus et, dimíssis peccátis nostris, perdúcat nos ad vitam aetérnam.
O povo responde:
℟.: Amen.
INVOCAÇÕES
(Missa XVI)
V./ KYRIE ELEISON
R./ KYRIE ELEISON
V./ CHRISTE ELEISON
R./ CHRISTE ELEISON
V./ KYRIE ELEISON
R/. KYRIE ELEISON
ORAÇÃO COLETA
Terminado o hino, de mãos unidas, o sacerdote diz:
Pres.: Oremos.
E todos oram com o sacerdote, por algum tempo, em silêncio.
Concedei-nos, Senhor, perseverar na vossa vontade, para que, em nossos dias, cresça em número e santidade o povo que vos serve. Por nosso Senhor Jesus Cristo, vosso Filho, que é Deus, e convosco vive e reina, na unidade do Espírito Santo, por todos os séculos dos séculos.
Então o sacerdote, de braços abertos, profere a oração Coleta; ao terminar, o povo aclama:
℟.: Amém.
LITURGIA VERBI
PRIMEIRA LEITURA
(Nm 21, 4-9)
O leitor dirige-se ao ambão para a primeira leitura, que todos ouvem sentados.
Leitor: Leitura do Livro dos Números
Naqueles dias, s filhos de Israel partiram do monte Hor, pelo caminho que leva ao mar Vermelho, para contornarem o país de Edom. Durante a viagem, o povo começou a impacientar-se, e se pôs a falar contra Deus e contra Moisés, dizendo: “Por que nos fizestes sair do Egito para morrermos no deserto? Não há pão, falta água, e já estamos com nojo desse alimento miserável”. Então o Senhor mandou contra o povo serpentes venenosas, que os mordiam; e morreu muita gente em Israel. O povo foi ter com Moisés e disse: “Pecamos, falando contra o Senhor e contra ti. Roga ao Senhor que afaste de nós as serpentes”. Moisés intercedeu pelo povo, e o Senhor respondeu: “Faze uma serpente abrasadora e coloca-a como sinal sobre uma haste; aquele que for mordido e olhar para ela viverá”. Moisés fez, pois, uma serpente de bronze e colocou-a como sinal sobre uma haste. Quando alguém era mordido por uma serpente, e olhava para a serpente de bronze, ficava curado.
Para indicar o fim da leitura, o leitor aclama:
Leitor: Verbum Domini
Todos aclamam:
℟.: Deo gratias.
Após as leituras, é aconselhável um momento de silêncio para meditação.
SALMO RESPONSORIAL
(Sl 7, 2-3. 9bc-10. 11-12 (R. 2a))
O salmista ou o cantor canta ou recita o salmo, e o povo, o refrão.
℟.: OUVI, SENHOR, E ESCUTAI MINHA ORAÇÃO E CHEGUE ATÉ VÓS O MEU CLAMOR.
— OUVI, SENHOR, E ESCUTAI MINHA ORAÇÃO, E CHEGUE ATÉ VÓS O MEU CLAMOR! DE MIM NÃO OCULTEIS A VOSSA FACE NO DIA EM QUE ESTOU ANGUSTIADO! INCLINAI O VOSSO OUVIDO PARA MIM, AO INVOCAR-VOS ATENDEI-ME SEM DEMORA! ℟.
— AS NAÇÕES RESPEITARÃO O VOSSO NOME, E OS REIS DE TODA A TERRA, A VOSSA GLÓRIA; QUANDO O SENHOR RECONSTRUIR JERUSALÉM E APARECER COM GLORIOSA MAJESTADE, ELE OUVIRÁ A ORAÇÃO DOS OPRIMIDOS E NÃO DESPREZARÁ A SUA PRECE. ℟.
— PARA AS FUTURAS GERAÇÕES SE ESCREVA ISTO, E UM POVO NOVO A SER CRIADO LOUVE A DEUS. ELE INCLINOU-SE DE SEU TEMPLO NAS ALTURAS, E O SENHOR OLHOU A TERRA DO ALTO CÉU, PARA OS GEMIDOS DOS CATIVOS ESCUTAR E DA MORTE LIBERTAR OS CONDENADOS. ℟.
Após o salmo, é aconselhável um momento de silêncio para meditação.
ACLAMAÇÃO AO EVANGELHO
(Tractus)
Segue-se o Aleluia ou outro canto estabelecido pelas rubricas, conforme o tempo litúrgico exige.
SAEPE EXPUGNAVERUNT ME A IUVENTUTE MEA.
(muitas vezes me combateram desde a minha juventude.)
V./ DICAT NUNC ISRAEL: SAEPE EXPUGNAVERUNT ME A IUVENTUTE MEA.
(v. diga-o agora israel: muitas vezes me combateram desde a minha juventude.)
V./ ETENIM NON POTUERUNT MIHI: SUPRA DORSUM MEUM FABRICAVERUNT PECCATORES.
(v. todavia, não prevaleceram contra mim: sobre as minhas costas fabricaram os pecadores.)
V./ PROLONGAVERUNT INIQUITATEM SUAM: DOMINUS IUSTUS CONCIDET CERVICES PECCATORUM.
(v. prolongaram a sua iniquidade: o senhor, que é justo, cortará as cervizes dos pecadores.)
EVANGELHO
(Jo 8, 21-30)
Se não houver diácono, o sacerdote, inclinado diante do altar, reza em silêncio:
Pres.: Ó Deus todo-poderoso, purificai-me o coração e os lábios, para que eu anuncie dignamente o vosso santo Evangelho.
O diácono dirige-se ao ambão, acompanhado, se for oportuno, pelos ministros com o incenso e velas, e diz:
℣.: Dominus vobiscum.
O povo responde:
℟.: Et cum spiritu tuo.
O sacerdote, diz:
℣.: Lectio sancti Evangelii secundum Ioánnem
e, enquanto isso, faz o sinal da cruz sobre o livro e, depois, sobre si mesmo, na fronte, na boca e no peito.
O povo aclama:
℟.: Gloria tibi Domine.
e, enquanto isso, faz o sinal da cruz sobre o livro e, depois, sobre si mesmo, na fronte, na boca e no peito.
Então o sacerdote, se for oportuno, incensa o livro e proclama o Evangelho.
Naquele tempo, disse Jesus aos fariseus: “Eu parto e vós me procurareis, mas morrereis no vosso pecado. Para onde eu vou, vós não podeis ir”. Os judeus comentavam: “Por acaso, vai-se matar? Pois ele diz: ‘Para onde eu vou, vós não podeis ir?’” Jesus continuou: “Vós sois daqui de baixo, eu sou do alto. Vós sois deste mundo, eu não sou deste mundo. Disse-vos que morrereis nos vossos pecados, porque, se não acreditais que eu sou, morrereis nos vossos pecados”. Perguntaram-lhe pois: “Quem és tu, então?” Jesus respondeu: “O que vos digo, desde o começo. Tenho muitas coisas a dizer a vosso respeito, e a julgar também. Mas aquele que me enviou é fidedigno, e o que ouvi da parte dele é o que falo para o mundo”. Eles não compreenderam que lhes estava falando do Pai. Por isso, Jesus continuou: “Quando tiverdes elevado o Filho do Homem, então sabereis que eu sou, e que nada faço por mim mesmo, mas apenas falo aquilo que o Pai me ensinou. Aquele que me enviou está comigo. Ele não me deixou sozinho, porque sempre faço o que é de seu agrado”. Enquanto Jesus assim falava, muitos acreditaram nele.
Terminado o Evangelho, o sacerdote aclama:
℣.: Verbum Domini.
O povo aclama:
℟.: Laus tibi, Christe.
Depois beija o livro, dizendo em silêncio:
Pelas palavras do santo Evangelho sejam perdoados os nossos pecados.
HOMILIA
Em seguida, faz-se a homilia, que compete ao sacerdote ou diácono; ela é obrigatória em todos domingos e festas de preceito e recomendada também nos outros dias.
LITURGIA EUCHARISTICA
PREPARAÇÃO DAS OFERENDAS
(Confitebor tibi)
Inicia-se o canto da preparação das oferendas, enquanto os ministros colocam no altar o corporal, o sanguinho, o cálice, a pala e o Missal.
CONFITEBOR TIBI, DOMINE, IN TOTO CORDE MEO: RETRIBUE SERVO TUO: VIVAM, ET CUSTODIAM SERMONES TUOS: VIVIFICA ME SECUNDUM VERBUM TUUM, DOMINE.
(louvar-te-ei, senhor, de todo o meu coração: sê generoso com o teu servo: para que eu viva e guarde as tuas palavras: vivifica-me segundo a tua palavra, senhor.)
Convém que os fiéis expressem sua participação trazendo uma oferenda, seja pão e vinho para a celebração da Eucaristia, seja outro donativo para auxílio da comunidade e dos pobres.
O sacerdote, de pé junto ao altar, recebe a patena com o pão em suas mãos e, levantando-a um pouco sobre o altar, diz em silêncio:
Pres.: Bendito sejais, Senhor, Deus do universo, pelo pão que recebemos de vossa bondade, fruto da terra e do trabalho humano, que agora vos apresentamos, e para nós se vai tornar pão da vida.
Se o canto da preparação das oferendas não continuar, o sacerdote poderá recitar em voz alta as palavras acima, e o povo acrescentar a aclamação:
℟.: Bendito seja Deus para sempre!
Em seguida, coloca a patena com o pão sobre o corporal.
O diácono ou o sacerdote coloca vinho e um pouco d'água no cálice, rezando em silêncio:
℣.: Pelo mistério desta água e deste vinho possamos participar da divindade do vosso Filho, que se dignou assumir a nossa humanidade.
Em seguida, o sacerdote recebe o cálice em suas mãos e, elevando-o um pouco sobre o altar, diz em silêncio:
Pres.: Bendito sejais, Senhor, Deus do universo, pelo vinho que recebemos de vossa bondade, fruto da videira e do trabalho humano, que agora vos apresentamos, e para nós se vai tornar vinho da salvação.
Coloca o cálice sobre o corporal.
Se o canto da preparação das oferendas não continuar, o sacerdote poderá recitar em voz alta as palavras acima, e o povo acrescentar a aclamação:
℟.: Bendito seja Deus para sempre!
Em seguida o sacerdote, profundamente inclinado, reza em silêncio:
Pres.: De coração contrito e humilde, sejamos, Senhor, acolhidos por vós; e seja o nosso sacrifício de tal modo oferecido que vos agrade, Senhor, nosso Deus.
E, se for oportuno, incensa as oferendas, a cruz e o altar. Depois, o diácono ou outro ministro incensa o sacerdote e o povo.
Em seguida, o sacerdote, de pé ao lado do altar, lava as mãos, dizendo em silêncio:
Pres.: Lavai-me, Senhor, de minhas faltas e purificai-me do meu pecado.
CONVITE À ORAÇÃO
Estando, depois, no meio do altar e voltado para o povo, o sacerdote estende e une as mãos e diz:
Pres.: Orai, irmãos e irmãs, para que, trazendo ao altar as alegrias e fadigas de cada dia, nos disponhamos a oferecer um sacrifício aceito por Deus Pai todo-poderoso.
O povo se levanta e responde:
℟.: Receba o Senhor por tuas mãos este sacrifício, para glória do seu nome, para nosso bem e de toda a sua santa Igreja.
ORAÇÃO SOBRE AS OFERENDAS
Em seguida, abrindo os braços, o sacerdote profere a oração sobre as oferendas;
Pres.: Nós vos oferecemos, Senhor, o sacrifício que nos reconcilia convosco, para que perdoeis, em vossa misericórdia, os nossos pecados e orienteis os corações vacilantes. Por Cristo, nosso Senhor.
o terminar, o povo aclama:
℟.: Amém.
PREFÁCIO DA PAIXÃO DO SENHOR I
(O Poder da Cruz)
Este prefácio deve ser usado nos domingos do Tempo Comum.
Começando a Oração Eucarística, o sacerdote abre os braços e diz ou canta:
Pres.: Dominus vobiscum.
℟.: Et cum spiritu tuo.
Erguendo as mãos, o sacerdote prossegue:
Pres.: Sursum corda.
℟.: Habemus ad Dominum.
O sacerdote, com os braços abertos, acrescenta:
Pres.: Gratias agamus Domino Deo nostro.
℟.: Dignum et iustum est.
O sacerdote, de braços abertos, reza ou canta o Prefácio.
Pres.: Na verdade, é digno e justo, é nosso dever e salvação dar-vos graças, sempre e em todo lugar, Senhor, Pai santo, Deus eterno e todo-poderoso. Pois, pela paixão salvadora do vosso Filho, o mundo inteiro recebeu a missão de proclamar a vossa glória. A força radiante da cruz manifesta o julgamento do mundo e o poder de Jesus Crucificado. Por isso, Senhor, também nós, com todos os Anjos e Santos, vos aclamamos, cantando a uma só voz:
SANCTUS
( Missa XVIII)
Ao seu final, une as mãos e, com o povo, conclui o Prefácio, dizendo:
V./ SANCTUS, SANCTUS, SANCTUS
R./ DOMINUS DEUS SABAOTH;
V./ PLENI SUNT CÆLI ET TERRA GLORIA TUA.
R./ HOSANNA IN EXCELSIS.
V./ BENEDICTUS QUI VENIT IN NOMINE DOMINI.
R./ HOSANNA IN EXCELSIS.
ORAÇÃO EUCARÍSTICA II
O sacerdote, de braços abertos, diz:
Pres.: Na verdade, ó Pai, vós sois Santo, fonte de toda santidade.
Une as mãos e, estendendo-as sobre as oferendas, diz:
Santificai, pois,estes dons, derramando sobre eles o vosso Espírito,
une as mãos e traça o sinal da cruz, ao mesmo tempo sobre o pão e o cálice, dizendo:
a fim de que se tornem para nós o Corpo e ✠ o Sangue de nosso Senhor Jesus Cristo.
O relato da instituição da Eucaristia seja proferido de modo claro e audível, como requer a sua natureza.
Pres.: Qui cum Passioni voluntarie traderetur,
toma o pão e, mantendo-o um pouco elevado acima do altar, prossegue:
accepit panem et gratias agens fregit, deditque discipulis suis, dicens:
inclina-se levemente
Mostra ao povo a hóstia consagrada, coloca-a na patena e genuflete em adoração.
Então prossegue:
Simili modo, postquam cenatum est,
toma o cálice nas mãos e, mantendo-o um pouco elevado acima do altar, prossegue:
accipiens et calicem iterum tibi gratias agens dedit discipulis suis, dicens:
inclina-se levemente
Mostra o cálice ao povo, coloca-o sobre o corporal e genuflete em adoração.
Em seguida, diz:
Pres.: Mistério da fé!
A assembleia aclama:
℟.: Anunciamos, Senhor, a vossa morte e proclamamos a vossa ressurreição. Vinde, Senhor Jesus!
O sacerdote, de braços abertos, diz:
Pres.: Celebrando, pois, o memorial da morte e ressurreição do vosso Filho, nós vos oferecemos, ó Pai, o Pão da vida e o Cálice da salvação; e vos agradecemos porque nos tornastes dignos de estar aqui na vossa presença e vos servir.
Pres.: Suplicantes, vos pedimos que, participando do Corpo e Sangue de Cristo, sejamos reunidos pelo Espírito Santo num só corpo.
1C: Lembrai-vos, ó Pai, da vossa Igreja que se faz presente pelo mundo inteiro; que ela cresça na caridade, em comunhão com o Papa Inocêncio. (Leão na realidade), com o bispo dessa diocese Itália Santos e seu auxiliar Gabriel dos Santos (José Ornelas na realidade), os bispos do mundo inteiro, os presbíteros, os diáconos e todos os ministros do vosso povo.
2C: Lembrai-vos também, na vossa misericórdia, dos nossos irmãos e irmãs que adormeceram na esperança da ressurreição e de todos os que partiram desta vida; acolhei-os junto a vós na luz da vossa face.
3C: Enfim, nós vos pedimos, tende piedade de todos nós e dai-nos participar da vida eterna, com a Virgem Maria, Mãe de Deus a senhora de Fátima, São José, seu esposo, os Apóstolos, Santo Antônio, Santa Catarina da Suécia o e todos os Santos que neste mundo viveram na vossa amizade, a fim de vos louvarmos e glorificarmos
une as mãos
por Jesus Cristo, vosso Filho.
DOXOLÓGIA
Ergue a patena com a hóstia e o cálice, dizendo:
Pres.: Per ipsum, et chuhm ipso, et in ipso, est tibi Deo Patri omnipotenti, in unitate Spiritus Sancti, omnis honor et gloria per omnia sǽcula sæculorum.
A assembleia aclama:
℟.: Amen!
ORAÇÃO DO SENHOR
Tendo colocado o cálice e a patena sobre o altar, o sacerdote, de mãos unidas:
Pres.: Praecéptis salutáribus móniti, et divína institutióne formáti, audémus dícere:
O sacerdote abre os braços e prossegue com o povo:
℟.: Pater noster, qui es in caelis: sanctificétur nomen tuum; advéniat regnum tuum; fiat volúntas tua, sicut in caelo, et in terra. Panem nostrum cotidiánum da nobis hódie; et dimítte nobis débita nostra, sicut et nos dimíttimus debitóribus nostris; et ne nos indúcas in tentatiónem; sed líbera nos a malo.
O sacerdote prossegue sozinho, de braços abertos:
Pres.: Líbera nos, quaesumus, Dómine, ab ómnibus malis, da propítius pacem in diébus nostris, ut, ope misericórdiae tuae adiúti, et a peccáto simus semper líberi et ab omni perturbatióne secúri: exspectántes beátam spem et advéntum Salvatóris nostri Iesu Christi.
O sacerdote une as mãos.
O povo conclui a oração, aclamando:
℟.: Quia tuum est regnum, et potéstas, et glória in saecula.
O sacerdote, de braços abertos, diz em voz alta:
Pres.: Dómine Iesu Christe, qui dixísti Apóstolis tuis: Pacem relínquo vobis, pacem meam do vobis: ne respícias peccáta nostra, sed fidem Ecclésiae tuae; eámque secúndum voluntátem tuam pacificáre et coadunáre dignéris.
O sacerdote une as mãos e conclui:
Qui vivis et regnas in saecula saeculórum.
O povo responde:
℟.: Amen.
O sacerdote, voltado para o povo, estendendo e unindo as mãos, acrescenta:
Pres.: A Pax Dómini sit semper vobíscum.
O povo responde:
℟.: Et cum spiritu tuo
Em seguida, o sacerdote parte o pão consagrado sobre a patena e coloca um pedaço no cálice, rezando em silêncio:
Pres.: Esta união do Corpo e do Sangue de Jesus, o Cristo e Senhor nosso, que vamos receber, nos sirva para a vida eterna.
FRAÇÃO DO PÃO
(Missa VXII)
V./ AGNUS DEI QUI TOLLIS PECCÁTA
R./ MUNDI MISERÉRE NOBIS
V./ AGNUS DEI QUI TOLLIS PECCÁTA
R./ MUNDI MISERÉRE NOBIS
V./ AGNUS DEI QUI TOLLIS PECCÁTA MUNDI
V./ DONA NOBIS PACEM
Em seguida, o sacerdote, de mãos unidas, reza em silêncio:
Pres.: Senhor Jesus Cristo, o vosso Corpo e o vosso Sangue, que vou receber, não se tornem causa de juízo e condenação; mas, por vossa bondade, sejam proteção e remédio para minha vida.
O sacerdote faz genuflexão, toma a hóstia na mão e, elevando-a um pouco sobre a patena ou sobre o cálice, diz em voz alta, voltado para o povo:
Pres.: Provai e vede como o Senhor é bom; feliz de quem nele encontra seu refúgio.
Pres.: Eis o Cordeiro de Deus, que tira o pecado do mundo.
E acrescenta, com o povo, uma só vez:
℟.: Senhor, eu não sou digno de que entreis em minha morada, mas dizei uma palavra e serei salvo.
ORAÇÃO DE COMUNHÃO ESPIRITUAL
Todos: Meu Jesus, eu creio que estais presente no Santíssimo Sacramento do Altar. Amo-vos sobre todas as coisas, e minha alma suspira por Vós. Mas como não posso receber-Vos agora no Santíssimo Sacramento, vinde, ao menos espiritualmente, ao meu coração. Abraço-me convosco come se já estivésseis comigo: uno-me convosco inteiramente. Ah! Não permitais que torne a Separar-me de vós! Amém!
O sacerdote, voltado para o altar, reza em silêncio:
Pres.: Que o Corpo de Cristo me guarde para a vida eterna.
E reverentemente comunga o Corpo de Cristo.
Depois, segura o cálice e reza em silêncio:
Pres.: Que o Sangue de Cristo me guarde para a vida eterna.
E reverentemente comunga o Sangue de Cristo.
COMMUNIONEM
(Videns Dóminus)
Enquanto o sacerdote comunga o Corpo de Cristo, inicia-se o canto da Comunhão.
VIDENS DÓMINUS FLENTES SORÓRES LÁZARI AD MONUMÉNTUM, LACRIMÁTUS EST CORAM IUDAÉIS, ET CLAMÁBAT: LÁZARE, VENI FORAS: ET PRÓDIIT LIGÁTIS MÁNIBUS ET PÉDIBUS, QUI FÚERAT QUATRIDUÁNUS MÓRTUUS.
(vendo o senhor as irmãs de lázaro chorando junto ao sepulcro, chorou diante dos judeus e clamava: lázaro, vem para fora: e saiu, com as mãos e os pés atados, aquele que estava morto havia quatro dias.)
Terminada a Comunhão, o sacerdote, o diácono ou acólito purifica a patena e o cálice.
Enquanto se faz a purificação, o sacerdote reza em silêncio:
Pres.: Fazei, Senhor, que conservemos num coração puro o que a nossa boca recebeu. E que esta dádiva temporal se transforme para nós em remédio eterno.
Então o sacerdote pode voltar à cadeira. É aconselhável guardar algum tempo de silêncio sagrado ou proferir um salmo ou outro cântico de louvor.
ORAÇÃO PÓS COMUNHÃO
Em seguida, junto ao altar ou à cadeira, o sacerdote, de pé, voltado para o povo, diz de mãos unidas:
Pres.: Oremos.
E todos, com o sacerdote, rezam algum tempo em silêncio, se ainda não o fizeram. Em seguida, o sacerdote, de braços abertos, profere a oração Depois da comunhão.
Concedei-nos, ó Deus todo-poderoso, que participando assiduamente dos vossos mistérios, nos aproximemos sempre mais dos bens celestes. Por Cristo, nosso Senhor.
Ao terminar, o povo aclama:
℟.: Amém.
RITUS CONCLUSIONIS
BÊNÇÃO FINAL
Em seguida, faz-se a despedida. O sacerdote, voltado para o povo, abre os braços e diz:
Pres.: Dominus vobiscum.
℟.: Et cum spiritu tuo.
O sacerdote abençoa o povo, dizendo:
Pres.: Benedícat vos omnípotens Deus, Pater, et Fílius +, et Spíritus Sanctus.
℟.: Amen.
O próprio sacerdote diz ao povo, unindo as mãos:
℣.: Ite, missa est.
O povo responde:
℟.: Deo gratias.
Então o sacerdote beija o altar em sinal de veneração, como no início. Feita com os ministros a devida reverência, retira-se.
ANTÍFONA MARIANA
(Ave Maria)
V./ AVE MARIA, GRATIA PLENA, DOMINUS TECUM.
R./ BENEDICTA TU IN MULIERIBUS,
V./ ET BENEDICTUS FRUCTUS VENTRIS TUI, JESUS.
R./ SANCTA MARIA, MATER DEI,
V./ ORA PRO NOBIS PECCATORIBUS,
R./ NUNC ET IN HORA MORTIS NOSTRÆ. AMEN.
